DİVERTİKÜLER HASTALIKLAR: TANIM, SEMPTOMLAR, TANI, TEDAVİ VE TAKİP PROGRAMLARI

Divertiküler hastalık nedir?

1. TANIM

Divertiküler hastalık, kalın bağırsağın iç duvarından dışa doğru balonlaşmış küçük kese benzeri yapıların (divertikül) oluşmasıyla karakterizedir. Bu oluşumlar genellikle kolonun sol tarafında, özellikle sigmoid kolonda görülür. Yaş ilerledikçe bağ dokusunun zayıflaması, kabızlık ve liften fakir beslenme divertikül gelişimini kolaylaştırır.

Divertiküler hastalık üç ana grupta incelenir:

1. Divertiküloz:

   Divertiküllerin bulunması ancak hiçbir belirti olmaması durumudur.

2. Divertikülit:

   Divertiküllerin iltihaplanması ve enfeksiyon gelişmesidir.

3. Komplike divertikülit:

   Apse, fistül, perforasyon (delinme) ve tıkanıklık gibi hayatı tehdit eden durumların gelişmesidir.

   
   

2. SEMPTOMLAR

2.1. Divertiküloz Belirtileri

• Genelde belirtisizdir.

• Bazı hastalarda hafif karın ağrısı, gaz, şişkinlik ve düzensiz dışkılama olabilir.

• İrritabl bağırsak sendromu ile karışabilir.

2.2. Divertikülit (İltihaplanmış Divertikül) Belirtileri

• Sol alt karın bölgesinde sürekli ağrı

• Ateş ve titreme

• Bulantı, kusma

• İştahsızlık

• Kabızlık veya ishal

• Dışkıda mukus

• Halsizlik

2.3. Komplike Divertikülit Belirtileri

Acil müdahale gerektirir.

• Şiddetli karın ağrısı

• Yüksek ateş

• Karında sertlik ve yaygın hassasiyet

• Nabız artışı

• Gaz ve dışkı çıkaramama

• Kanlı dışkılama

• Titreme, üşüme

Bu bulgular perforasyon, apse veya fistül geliştiğini gösterebilir.

3. TANI

Tanı klinik değerlendirme, laboratuvar testleri ve görüntüleme yöntemleriyle konur.

3.1. Klinik Muayene

• Sol alt karında hassasiyet tipiktir.

• Ateş varlığı enfeksiyonu düşündürür.

3.2. Laboratuvar Testleri

• WBC (beyaz küre): Yükselir.

• CRP: İltihabın seviyesini gösterir.

• İdrar tahlili: İdrar yolu enfeksiyonu ayırıcı tanısı için önemlidir.

3.3. Görüntüleme Yöntemleri

Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Divertikülit tanısında altın standarttır.BT ile:

• Divertikül iltihabı

• Bağırsak duvar kalınlaşması

• Apse

• Serbest hava (delinme bulgusu)

• Sıvı birikimi görülebilir.

Ultrasonografi

Bazı hastalarda kullanılabilir ancak BT kadar duyarlı değildir.

Kolonoskopi

• Akut atakta yapılmaz (delinme riskinden dolayı).

• Atak geçtikten 6–8 hafta sonra tarama amaçlı yapılır.

• Kanser gibi divertikülite benzeyen patolojileri ayırt etmek için önemlidir.

  
  

4. TEDAVİ

Tedavi hastalığın şiddetine ve komplikasyon varlığına göre değişir.

4.1. Divertiküloz (Belirti Vermeyen Divertiküller)

• Lifli beslenmenin artırılması (günlük 25–30 g lif)

• Bol su tüketimi

• Düzenli egzersiz

• Kabızlıktan kaçınma

• Gerekirse lif takviyeleri

4.2. Hafif Divertikülit

Ayaktan tedavi mümkündür.

• Sıvı veya düşük lifli diyet

• 48–72 saat sonra semptomlar azaldıkça lif artırılır

• Gerekirse ağızdan antibiyotik

• Parasetamol ile ağrı kontrolü

  (NOT: NSAİİ'ler perforasyon riskini artırabilir.)

4.3. Orta–Ağır Divertikülit

Hastaneye yatış gerekebilir.

• Damar yoluyla sıvı tedavisi

• Damar yoluyla antibiyotik

• Ağrı kontrolü

• Bağırsak istirahati (geçici açlık veya sıvı diyet)

• BT eşliğinde apse drenajı (≥3–4 cm apselerde)

4.4. Komplike Divertikülit – Cerrahi Gerektiren Durumlar

Aşağıdaki durumlarda cerrahi düşünülür:

• Perforasyon (delinme)

• Yaygın peritonit

• Büyük apse

• Tekrarlayan divertikülit atakları

• Fistül gelişimi (mesane, vajina, cilt)

• Bağırsak tıkanıklığı

Cerrahi seçenekler:

• Sigmoid kolon rezeksiyonu

• Gereken durumlarda geçici kolostomi

• Laparoskopik veya açık cerrahi uygulanabilir

  
  

5. TAKİP PROGRAMLARI

Takip; hastanın yaşına, geçirdiği atak sayısına ve komplikasyon varlığına göre planlanır.

5.1. Divertiküloz Takibi

• Rutin kolonoskopi gerekmez (yaş taramaları hariç).

• Lifli beslenme ve kabızlık kontrolü önemlidir.

5.2. Divertikülit Atak Sonrası Takip

• Atak geçtikten 6–8 hafta sonra kolonoskopi yapılmalıdır.

• Diyet düzenlemeleri gözden geçirilir.

• Tekrarlayan ataklarda gastroenterolog ve cerrah birlikte değerlendirir.

5.3. Komplike Divertikülit Uzun Dönem Takibi

İlk 3 ay:

• Ayda 1 kontrol

• Gerekirse BT kontrolü

• Beslenme düzeninin sağlanması

3–12 ay:

• 3 ayda bir kontrol

• Kolonoskopi (yapılmadıysa)

1–5 yıl:

• Yılda bir kontrol

• Şikâyet olduğunda erken değerlendirme

  
  

6. Beslenme Önerileri (Divertiküler Hastalar İçin)

Beslenme tedavinin en önemli parçalarından biridir. Aşağıdaki öneriler divertikülit ataklarını azaltmaya yardımcı olur.

Lifli Besinleri Artırın:

Lif, dışkının yumuşamasını sağlar ve bağırsak basıncını azaltarak yeni divertikül oluşumunu ve atakları önler.

Önerilen besinler:

• Sebzeler (brokoli, ıspanak, kabak, havuç)

• Meyveler (armut, elma, şeftali, kayısı)

• Bakliyatlar (mercimek, nohut, kuru fasulye)

• Yulaf, kepek, tam tahıllı ekmek

• Çiğ kuruyemişler (atak döneminde önerilmez)

Bol Su İçin:

Lif alımı artınca günlük su tüketimi de artırılmalıdır. Yeterli su içilmezse kabızlık daha da kötüleşebilir.

Atak Döneminde Beslenme:

Divertikülit atağı sırasında yüksek lifli besinler geçici olarak azaltılır.

Bu dönemde:

• Çorba

• Püre

• Yoğurt

• Haşlanmış sebzeler

• Sıvı gıdalar

tercih edilir.

Ağrı azaldıkça yeniden lifli beslenmeye geçilir.

Kaçınılması Gereken Besinler:

• Çok yağlı kızartmalar

• Aşırı işlenmiş hazır gıdalar

• Kırmızı etin aşırı tüketimi

• Baharatlı yiyecekler

• Mısır patlağı ve sert kabuklu kuruyemişler (atak döneminde)

(Not: Modern rehberler divertikülozda kuruyemiş ve çekirdeklerin tamamen yasak olmadığını belirtse de, atağı olan hastalarda geçici olarak kısıtlama önerilir.)

7. ACİL BAŞVURU GEREKTİREN DURUMLAR

• Şiddetli karın ağrısı

• Yüksek ateş

• Kusma, gıda alamama

• Kanlı dışkılama

• Karın sertliği

• Gaz ve dışkı çıkaramama

• Genel durumda kötüleşme

  
  

SONUÇ

Divertiküler hastalık erken tanı, uygun tedavi ve doğru yaşam tarzı değişiklikleri ile kontrol altına alınabilir. Düzenli takip ve beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi hem atak sayısını azaltır hem de yaşam kalitesini artırır.